ویاتک | اخبار حوزه دانش، فناوری و تکنولوژی به همراه مطالب علمی جذاب

آیا ما در این جهان تنها هستیم؟

+
alone_in_the_universe-wallpaper-1024x768

انسان، موجودی دارای هوش، ادراک و اختیار است. همه ما انسان هستیم و بر روی یک لکه آبی رنگ که در تاریکی بی‌نهایت غوطه‌ور است زندگی می‌کنیم. در مقیاس کیهانی، ما آن‌قدر ناچیز هستیم که می‌شود از نظر معادلات ریاضی وجود نداشته باشیم! یعنی آن‌قدر احتمال وجود ما در این کیهان کم است که می‌شود این احتمال را نادیده گرفت. اما ما وجود داریم و بر روی این کره خاکی به وجود آمده، زندگی می‌کنیم و از بین می‌رویم. ما نفس می‌کشیم، می‌بینیم و درک می‌کنیم، ما تنها موجود بر روی این کره خاکی هستیم که می‌تواند بیاندیشد و تصمیم بگیرد و در جهان دخل و تصرف کند. ما همواره سعی می‌کنیم که با دانش خود پاسخ سوالات بی‌شماری که در اطرافمان وجود دارند را بیابیم اما از دیرباز تا به امروز، همیشه یک سوال اساسی در ذهن تمامی ما وجود داشته است: آیا در این جهان تنها هستیم؟

تا قرن ۱۵ میلادی، مردم گمان می‌کردند که زمین در مرکز کائنات قرار گرفته و ستارگان به دور آن می‌گردند یا این‌که ستارگان به سقف آسمان چسبیده‌اند، این تصور باعث می‌شد این جهان محدود شود و همین محدودیت باعث می‌شد که مردم نسبت به جایگاه خود در این جهان فکر نکنند. تا این‌که نیکلاس کوپرنیک با ارائه نظریه خورشید مرکزی، تمامی باورهای پیشینیان را دور ریخت و عصر تازه‌ای را در علم آغاز کرد. کوپرنیک بیان کرد که زمین در مرکز کائنات قرار ندارد، بلکه این خورشید است که در مرکز منظومه شمسی قرار گرفته و زمین و سیارات دیگر به دور آن در گردشند. این نظریه بسیار مهم، دیدگاه انسان‌ها را درباره جایگاهشان در این جهان بی پایان تغییر داد.

از آن زمان تا به امروز ما همواره به آسمان بالای سر خود نگاه می‌کنیم و اجرام نورانی را می‌بینیم که هزاران و یا شاید میلیون‌ها سال نوری با ما فاصله دارند، اگر شما نیز تنها یک‌بار به آسمان بالای سر خود نگاه کرده باشید امکان ندارد در خصوص جایگاهمان در این جهان سوالی در ذهنتان به وجود نیامده باشد. این روزها ما ابزارهای علمی بسیار دقیقی را در اختیار داریم که به کمک آن‌ها به بررسی کیهان می‌پردازیم و چیزهای جدیدی را کشف می‌کنیم اما یکی از کشفیات بزرگ ما مربوط به سیاره‌های فراخورشیدی است، کشف این سیارات بسیار مهم است و به همین دلیل ما ابزارهای جدیدی را برای کشف آن‌ها ابداع می‌کنیم. اما تعریف ساده‌ی سیاره فراخورشیدی چیست؟

سیاره فراخورشیدی در واقع به سیاره‌ای گفته می‌شود که در دوردست به دور ستاره‌ای همانند خورشید در گردش باشد. ستاره‌ای که یک سیاره به دور آن گردش می‌کند، ستاره مادر نام دارد و تا به امروز تعداد زیادی از آن‌ها را کشف کرده‌ایم. این ستاره‌های مادر، همگی منظومه مخصوص به خود را دارند که همانند منظومه شمسی ما است اما ممکن است که در تعداد سیارات اختلاف داشته باشند.

Pacific_Ocean_seen_from_Gemini_7-1200x851ما برای آن‌که بتوانیم یک چنین سیاراتی را کشف کنیم، از تلسکوپ فضایی کپلر استفاده می‌کنیم. آخرین داده‌های این تلسکوپ که مربوط به ماه گذشته هستند، نشان می‌دهند که چیزی در حدود ۱۲۸۴ سیاره جدید کشف شده که به دور ستاره‌هایی در خارج از منظومه شمسی و در منظومه مخصوص خود به دور ستاره‌ای در گردش هستند. اما این‌ عدد مربوط به سیاراتی است که تازه کشف شده‌اند و تعداد کل سیارات فراخورشیدی که از ابتدا تا به امروز کشف شده‌اند به بیش از ۳۰۰۰ عدد می‌رسد! این اکتشافات، باعث ایجاد انقلابی در دانش سیاره‌شناسی شده‌اند، اگر یک دهه پیش یک سیاره فراخورشیدی کشف می‌شد، از آن به عنوان یک خبر بزرگ یاد می‌کردیم اما دیگر این‌طور نیست، پیشرفت‌های علمی امروزه قدرت‌هایی بسیار فراتر از کشف سیارات را به ما داده‌اند و ما اکنون به دنبال چیزهای بیشتری هستیم. ما اکنون می‌دانیم که به دور یک ستاره در آسمان، حداقل یک سیاره گردش می‌کند. اما سیارات تنها ابتدای ماجرا هستند، چیزی که هر کدام از خوانندگان این مطلب و یا دیگر انسان‌ها می‌خواهند بدانند این است: آیا بر روی این سیارات، تمدن‌هایی فرازمینی زندگی می‌کنند؟ بهتر است پیش از پرداختن به این سوال، به یک سوال دیگر نیز پاسخ بدهیم: آیا دانش فعلی ما توانایی پاسخ به سوال قبلی را دارد؟ پاسخ مثبت است!

در گزارش کاملی که در مجله Astrobiology توسط ستاره شناسان وودروف سالیوان و آدام فرانک به چاپ رسیده بود، به این موضوع اشاره شده بود که اگرچه دانشمندان اکنون نمی‌دانند که تمدن بیگانه پیشرفته‌ای در کهکشان ما وجود دارد یا خیر، اما به اندازه‌ای اسناد در دسترس هست که بتوان حدس زد این تمدن‌ها روزگاری در تاریخ کیهانی وجود داشته‌اند.

در میان دانشمندان، احتمال وجود یک تمدن بیگانه هوشمند که ما بتوانیم با آن‌ها ارتباط برقرار کنیم توسط یک معادله به نام “معادله دریک” توضیح داده می‌شود. در سال ۱۹۶۱ میلادی، اعضای اکادمی ملی علوم از ستاره‌شناس، فرانک دریک خواستند که میزبانی یک نشست که در آن به بررسی ارتباطات بین ستاره‌ای پرداخته‌ می‌شد را بر عهده گیرد. از آن‌جایی که احتمال تماس با یک تمدن بیگانه پیشرفته به تعداد تمدن‌های موجود در کهکشان ما وابسته است، دریک هفت عامل مهم و اساسی را عنوان کرد که حل سوال تعداد تمدن‌های بیگانه، به این هفت عامل بستگی دارد، او سپس این هفت عامل را در یک معادله قرار داد که امروزه آن را با نام معادله دریک می‌شناسیم.

اما این هفت عامل چه هستند؟ نخستین عامل، نرخ متوسط سالانه تشکیل ستاره‌ها در کهکشان راه شیری است که با علامت (*R) نشان داده می‌شود. دومین عامل عبارت است از نسبتی از این ستاره‌ها که دارای سیاره هستند و با علامت (fp) نشان داده می‌شود، بعدها این عامل تغییر کرد و تنها ستاره‌هایی را که سیاره‌ای با فاصله لازم برای به وجود آمدن حیات به دورشان در گردش است را حساب می‌کنند. عامل بعدی، تعداد متوسط سیاراتی هستند که احتمال شکل‌گیری حیات در آن‌ها وجود دارد و به دور ستاره‌ای می‌چرخند، این عامل با علامت (ne) مشخص می‌شود. عامل‌های بعدی نیز به ترتیب عبارتند از:  نسبت سیاراتی که در طول عمرشان حتماً حیات در آن‌ها شکل می‌گیرد به تعداد سیاراتی که احتمال شکل‌گیری حیات در آن‌ها وجود دارد (f)، نسبت سیارات دارای حیات که حیات موجود در آن‌ها از نوع هوشمند است (fi)، نسبت تمدن‌های دارای فناوری با علایمی قابل دریافت در کهکشان (fc) و مدت زمانی که در آن، تمدن‌ها قابلیت برقراری تماس دارند (L). بنابراین با در نظر گرفتن تمامی عامل‌های بالا، معادله دریک به شکل زیر در می‌آید. اگر شما بتوانید معادله‌ی زیر را حل کنید، در واقع توانسته‌اید تعداد تمدن‌های بیگانه‌ای که امکان برقراری ارتباط بین ستاره‌ای با آن‌ها وجود دارد را به دست آورید:

N = R* . fp . ne . f . fi . fc . L

بر خلاف تصور عموم، معادله‌ی دریک، همانند معادله E = MC2 اینشتین یک قانون جهان شمول نیست، بلکه یک مکانیسم برای پرورش دادن بحثی سازمان یافته است، راهی برای فهمیدن آن‌چه که می‌خواهیم به کمک آن در مورد تمدن‌های بیگانه بدانیم و به سوالات پیرامون آن پاسخ دهیم. در سال ۱۹۶۱ میلادی، تنها یکی از عوامل فوق یعنی تعداد ستاره‌هایی که هر ساله در کهکشان راه شیری متولد می‌شوند شناخته شده بود و باقی عوامل تا همین چند وقت پیش ناشناخته باقی مانده بودند و ما هیچ درکی از آن‌ها نداشتیم.

موردی که ما باید در نظر بگیریم، میزان عمر متوسط یک تمدن است. انسان‌ها با این‌که هزاران سال از وجودشان بر روی زمین می‌گذرد اما تنها ۱۰۰ سال است که از فناوری ارتباطات رادیویی برای برقراری ارتباط استفاده می‌کنند. این تمدن ما چند سال دیگر دوام می‌آورد؟ هزار سال دیگر؟ صدهزار سال دیگر؟ ۱۰ میلیون سال دیگر؟ اگر متوسط عمر یک تمدن کوتاه باشد، به احتمال زیاد کهکشان راه شیری برای زمان‌های بسیار طولانی خالی از سکنه بوده است. اما دانش جدید سیاره‌شناسی ما توانسته بسیاری از تردیدها را به یقین تبدیل کند، بنابراین باید ما در مورد عواملی صحبت کنیم که در خصوص آن‌ها یقین داریم.

1280px-Artists_Conception_of_Space_Station_Freedom_-_GPN-2003-00092-1200x917

تا به امروز، سه عدد از عامل‌های معادله هفت‌گانه دریک شناخته شده‌اند. ما می‌دانیم که هر سال چند ستاره در کهکشان راه شیری متولد می‌شوند، ما می‌دانیم تعداد ستاره‌هایی که به دورشان سیاره در گردش است در حدود ۱۰۰ عدد است و همچنین می‌دانیم که ۲۰ الی ۲۵ درصد از این سیاره‌ها در جایگاهی قرار دارند که احتمال پدید آمدن حیات بر روی آن‌ها وجود دارد. بنابراین در حال حاضر ما برای اولین بار می‌توانیم در خصوص تمدن‌های بیگانه و وجود آن‌ها صحبت کنیم اما در صورتی که سوالاتی درست را از خودمان بپرسیم.

پروفسور سالیوان و آدام فرانک اخیراً بر روی این معادله تمرکز کرده‌اند و به جای پرسیدن سوال “چه تعداد تمدن بیگانه در جهان وجود دارند؟”، سوالی دیگر را با عنوان “احتمال وجود تمدنی فوق پیشرفته همانند خودمان چقدر است؟” را مطرح کرده‌اند. با مطرح کردن این سوال جدید به جای سوال قبلی، ما می‌توانیم عامل متوسط عمر تمدن‌ها را نادیده بگیریم. با نادیده گرفتن این عامل، تنها سه عامل ناشناخته دیگر باقی می‌مانند که می‌توانیم آن‌ها را در یک عامل به نام احتمال “زیست‌فناوری” گرد هم آوریم که خود شامل احتمال به وجود آمدن حیات، زندگی هوشمند و یا تمدن تکنولوژی محور می‌شود.

شما ممکن است فکر کنید که درصد این احتمالات پایین است و البته حق دارید تازه اگر احتمال وجود تمدن‌های پیشرفته را نیز در نظر بگیریم، این درصد کم‌تر و کم‌تر می‌شود. اما محاسبات دانشمندان نشان می‌دهد که اما با وجود کم بودن درصد این احتمالات، احتمال این‌که ما اولین تمدن فوق پیشرفته در این جهان نباشیم بسیار زیاد است. اگر احتمال وجود یک تمدن در habitable-zone (ناحیه مسکونی، به سیاراتی فراخورشیدی گفته می‌شود که در فاصله‌ای مناسب از سیاره مادر خود قرار گرفته‌اند و احتمال وجود آب مایع به عنوان مایع حیات در آن‌ها بسیار زیاد است) کم‌تر از ۱ در ۱۰ میلیارد تریلیون باشد، آن‌گاه می‌توانیم مطمئن شویم که ما اولین تمدن فوق پیشرفته در این جهان نیستیم. طبق بحث‌های اخیری که بر روی معادله دریک صورت گرفته، احتمال شکل‌گیری تمدنی بیگانه به ازای هر سیاره، ۱ در ۱۰ میلیارد بود که این بسیار بدبینانه در نظر گرفته می‌شود اما طبق یافته‌های جدید پروفسور سالیوان و آدام فرانک، با همین احتمالی که ذکر شد، امکان به وجود آمدن و از بین رفتن بیش از ۱ تریلیون تمدن در گذشته وجود داشته است! پس شاید این احتمال نتواند به وجود آمدن تمدنی جدید را توجیه کند اما برای آن‌که بگوید پیش از ما تمدن‌هایی وجود داشته‌اند و از بین رفته‌اند کافیست.

ما در این جهان تنها هستیم یا خیر؟

اعداد می‌گویند احتمال این‌که هم اکنون تمدنی پیشرفته به وجود آید بسیار کم و غیر ممکن است اما همین اعداد می‌گویند که در گذشته تمدن‌های بسیاری به وجود آمده و از بین رفته‌اند و تاریخ کیهانی تنها شاهد وجود آن‌ها بوده است. در علم برای آن‌که در مورد چیزی بتوان صحبت کرد، باید مدرک داشت در غیر این صورت گفته شما بدون هیچ چون و چرایی رد می‌شود. در حال حاضر نیز ما هیچ‌گونه مدرکی که نشان دهد در حال حاضر تمدن‌های پیشرفته‌ای در کیهان زندگی می‌کنند را در دست نداریم و باید منتظر باشیم تا نشانه‌هایی را از وجود آن‌ها ببینیم. به نظر می‌رسد که در حال حاضر به احتمال زیاد تنها هستیم اما در گذشته تمدن‌هایی بوده‌اند و در این جهان زندگی کرده‌اند. کسی چه می‌داند شاید در همین لحظه عالم‌های بی‌شماری باشند که در ذهن ساکنین آن‌ها همین سوال پیش آمده باشد. شما چه فکر می‌کنید؟ آیا گمان می‌کنید که در این جهان پهناور، تنها ما زندگی می‌کنیم؟

منبع:

واکنش شما:
like
0
love
1
haha
0
wow
1
sad
0
angry
0

دیدگاه ها

0 دیدگاه

avatar

wpDiscuz

© تمامی حقوق برای وبسایت ویاتک محفوظ است. نقل مطالب سايت تنها با ذکر و لینک به منبع مجاز است.