ویاتک | اخبار حوزه دانش، فناوری و تکنولوژی به همراه مطالب علمی جذاب

آیا جاذب بزرگ سرانجام به ما آسیب خواهد رساند؟

+
VirgoCluster_RBA_2048

جایی در اعماق کیهان و به دور از خانه مادری و امن ما، یعنی کهکشان راه شیری، یک هیولای به تمام معنا قرار گرفته است که خیلی آهسته و غیر عمد در حال بلعیدن است. در طول میلیاردها سال، این هیولا کهکشان ما و هر آن‌چه که در اطرافش است را به سمت خود می‌کشد. تنها نیرویی که می‌تواند بر چنین فاصله زیادی غلبه کرده و در زمان کیهانی عمل کند، جاذبه است که بسیار عظیم و بی امان است. ما به این نیرویی که راه شیری و دیگر اجرام نزدیک را به سمت خود می‌کشد “جاذب بزرگ” می‌گوییم که یک پدیده طبیعی بوده و به صورت یک راز باقی مانده و همچنان به صورت راز باقی خواهد ماند.

جاذب بزرگ برای اولین بار در سال ۱۹۷۰ و وقتی که ستاره‌شناسان نقشه تابش زمینه کیهانی را تهیه کردند (نوری که از جهان اولیه بر جا مانده است) کشف شد. ستاره‌شناسان اعلام کردند که طرفی از کهکشان راه شیری اندکی (در این جا منظور از اندک، چیزی در حدود ۰٫۰۱ درجه فارنهایت است) از طرف دیگر گرم‌تر است و این نشان می‌داد که کهکشان ما با سرعت ۶۰۰ کیلومتر بر ساعت در فضا حرکت می‌کند. با وجود این که ستاره‌شناسان توانستند سرعت حرکت آن را اندازه بگیرند اما نتوانستند دلیل این حرکت و منشأ آن را توضیح دهند.

منطقه اجتناب

پیش از هر چیزی بگذارید که این سوال را بپرسیم: چرا این پدیده به صورت یک راز سر به مهر باقی مانده است؟

ستاره‌شناسان می‌توانند خیلی خوب به اعماق فضا بنگرند و البته کار آن‌ها این است، بنابراین ممکن است که شما فکر کنید یکی از آن‌ها خیلی راحت می‌تواند تلسکوپ خود را مستقر ساخته و در مسیر جاذب بزرگ به آسمان بنگرد و آن را ببیند، اما یک مشکل اساسی در این بین وجود دارد: جاذب بزرگ یا هر چیزی که هست، در مسیر صورت فلکی قنطورس قرار گرفته و دیسک نورانی کهکشان راه شیری ما همچون سدی در مقابل این مسیر قرار گرفته است. راه شیری ما مملو از گازها، غبارها و ستاره‌های مزاحم است و این اجرام مزاحم، مانع رسیدن نور جهان دوردست می‌شوند. ما در نقشه‌برداری مقیاس بزرگی از عالم تبهر داریم به جز جایی که باید برای مشاهده آن از میان مرکز راه شیری به فضا بنگریم. با توجه به این مشکلات، ستاره‌شناسان نام این ناحیه از راه شیری را “منطقه اجتناب” گذاشته‌اند.

در کمال تاسف، جذاب بزرگ در پشت این ناحیه قرار گرفته و در اعماق مخفی شده و تشخیص آن بسیار دشوار است. اما خوش‌بختانه گویا قرار است این وضعیت تغییر کند، چراکه اکنون اشعه‌های اکس و رادیو ستاره‌شناسان می‌توانند به اعماق تیره راه شیری خیره شوند و جهانی مبهم و نامعلوم که تا به امروز کشف نشده را ببینند.

به جهانی بزرگ بنگر

برای این که ببینیم جاذب بزرگ چه کارهایی می‌کند و خواهد کرد، باید به تصویری بزرگ بنگریم و منظور از بزرگ، بزرگ‌ترین تصویری است که تاکنون تهیه شده است. در فراسوی کهکشان راه شیری، یک همسایه کهکشانی با اندازه معمولی به نام کهکشان آندرومدا قرار گرفته است و ۲٫۵ میلیون سال نوری با ما فاصله داشته و در مقیاسی که در مورد آن صحبت می‌کنیم، این کهکشان در پایین یک خیابان است. راه شیری، آندرومدا، کهکشان مثلث و ده‌ها کهکشان دیگر گروه محلی را تشکیل می‌دهند که ۱۰ میلیون سال نوری قطر دارد. پدیده بزرگ بعدی، خوشه سنبله نام دارد و پایین شهر مقیاسی که ما در مورد آن صحبت می‌کنیم محسوب می‌شود و از ۱۳۰۰ کهکشان تشکیل شده و ۶۵ میلیون سال نوری از ما فاصله دارد. فراتر می‌رویم، به جایی که ساختارهای فرا کهکشانی تعریف می‌شوند. در این‌جا مجموعه‌ای از کهکشان‌ها قرار دارند که به آن‌ها “اَبَر خوشه کهکشانی” گفته می‌شود اما برای مدت‌های طولانی، ما تعاریف بی‌ربطی از این مجموعه‌ها داشتیم، به عنوان مثال می‌گفتیم “آن‌ها از یک خوشه بزرگ‌تر هستند اما کوچک‌تر از یک عالم هستند”. ما حتی برای این ابرخوشه‌های کهکشانی اسم نیز انتخاب کرده‌ایم اما راستش را بخواهید خیلی بی‌ربط هستند و اکثر آن‌ها را  با توجه صورت فلکی که در آن قرار دارند انتخاب کرده‌ایم یا این‌که نام ستاره‌شناسان قدیمی را  بر روی آن‌ها گذاشته‌ایم، به عنوان مثال: اَبَر خوشه سنبله، اَبَر خوشه هیدرا-قنطورس (مار باریک)، اَبَر خوشه شپلی و… . این‌ها تعاریف خوبی هستند اما تا زمانی کارایی دارند که ما بخواهیم تحقیقی جدی را انجام دهیم، نام تخیلی یا به اصطلاح (مَن درآوردی) ما برای این پدیده‌ها در بیشتر موارد گمراه کننده هستند. تصور کنید که پس از افشای راز “جاذب بزرگ” نامی که برای آن انتخاب کرده‌ایم تا چه اندازه مسخره به نظر خواهد رسید.

ما در جهانی قدیمی زندگی می‌کنیم که دارای سلسله مراتبی بوده و هست، ۱۳ و چندی میلیارد سال پیش جهان شکل گرفت و ماده در توده‌های کوچک انباشته شد، آن توده‌های کوچک با توده‌های بزرگ ادغام شدند و این توده‌های بزرگ با توده‌هایی بزرگ‌تر ترکیب شدند و این سلسله مراتب تکرار شدند تا این که در حدود ۵ میلیارد سال پیش، این فرآیند دچار توقف شد و فرآیند تسلط انرژی تاریک بر جهان آغاز گشت، اما ما در این‌جا نمی‌خواهیم که مسئله انرژی تاریک را باز کنیم چراکه می‌تواند موضوع مقاله‌ای مفصل باشد.

این جهان ما در حال حاضر از کهکشان‌ها، گروه‌ها و خوشه‌ها تشکیل شده است. گروه محلی ما نیز در حال منقبض شدن است و در ۵ میلیارد سال آینده، دو کهکشان آندرومدا و راه شیری با یک‌دیگر ادغام خواهند شد. گروه محلی و چند گروه نزدیک دیگر به همراه چند خوشه، به سمت خوشه سنبله که در مرکز اَبَر خوشه سنبله قرار گرفته و پایین شهر مقیاسی که گفتیم محسوب می‌شود، حرکت می‌کنند.

MACS-J1206.2-0847-or-MACS-1206-for-short

مقیاس بزرگی که گفتیم را به یاد دارید؟ هر آن‌چه که در نزدیکی ما قرار دارد به علاوه خود ما (کهکشان راه شیری)، کهکشان آندرومدا، خوشه سنبله و آن‌چه که در اطرافش است، همگی به سمت چیزی که “جاذب بزرگ” نام دارد کشیده می‌شویم. مقیاسی که گفتیم و توضیحاتی که در خصوص خوشه‌ها، انرژی تاریک، اَبَر خوشه‌ها، گرو‌های محلی و… ارائه شد، برای این بودند که شما این مقیاس بزرگ و قدرت عجیب جاذب بزرگ را درک کنید. تصور کنید که جاذب بزرگ تمامی این‌ها را به سمت خود می‌کشد!

اما تعریف ما از اَبَر خوشه چیست؟ تعریف ساده‌ی عامه مردم از اَبَر خوشه این است: گروه یا حبابی که از چند صد کهکشان تشکیل شده را اَبَر خوشه می‌نامند. اما این تعریف نمی‌تواند در تحقیق جدی ما کارگشا باشد ما باید تعریفی دقیق‌تر از این موضوع داشته باشیم و خوش‌بختانه مطالعاتی که بر روی خوشه‌ها و کهکشان‌های نزدیک انجام شده ما را به تعریفی جدید و دقیق‌تر رسانده است: اَبَر خوشه کهکشانی عبارت است از بخش بزرگی از فضا، که در آن فضا یک‌سری کهکشان موجود هستند که یک نقطه مرکزی مشترک را دنبال می‌کنند. این تعریف جدید، درک ما از جهانی که در آن هستیم را تغییر داد. با این تعریف جدید ما فهمیدیم که اَبَر خوشه سنبله یک جرم ایزوله شده نیست، بلکه یکی از بازوان یک ساختار بزرگ‌تر به نام “اَبَر خوشه لانیکیا” است.

جاذبی نه چندان بزرگ!

اگر با لنزی از جنس گردش ماده به جهان بنگریم، خیلی راحت می‌فهمیم که جاذب بزرگ دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد. باز به گفته‌های قبل باز می‌گردیم: ما در جهانی قدیمی زندگی می‌کنیم که دارای سلسله مراتبی بوده و هست، در این جهان مرتبه‌ای، ساختارهای کوچک همانند بلوک‌های لِگو کهکشانی هستند که ساختارهای بزرگ‌تر را شکل می‌دهند. راه شیری، آندرومدا و دیگر همسایگان ما به دلیل انقباض گروه محلی، به سمت مرکز آن هدایت می‌شوند و حرکت می‌کنند و هر آن‌چه که در اَبَر خوشه سنبله است به سمت بخش مرکزی که خوشه سنبله است حرکت می‌کنند و هر آن‌چه که در اَبَر خوشه لانیکیا قرار دارد به سمت خوشه نورما که در مرکز قرار گرفته حرکت می‌کنند. این سلسله مراتب جهان ماست که به همین شکل تا بزرگ‌ترین ساختار ادامه می‌یابد.

پس با این تفاسیر، جاذب بزرگ لزوماً یک چیز یا جرم خاص نیست، اما یک مکان است: این نقطه کانونی جهان ماست و پایان فرآیندی است که بیش از ۱۳ میلیارد سال پیش آغاز شد و سرانجام طبیعی جریان و ساخت ماده در این جهان است.

با توجه به تعاریفی که داشتیم، جاذب بزرگ لزوماً بزرگ نیست و بزرگ نیز نمی‌ماند در واقع ما هیچ‌گاه نمی‌توانیم به آن دست پیدا کنیم، زیرا کل ساختار جهانی در حال منبسط شدن است و تا وقتی که ما بخواهیم به این نقطه برسیم، انرژی تاریک خوشه نورما را به قدری از ما دور کرده که حتی نتوانیم فکر رسیدن به آن را نیز در سر بپرورانیم! خوشه‌ها همانند آن‌چه که هستند باقی می‌مانند اما اَبَر خوشه‌ها تا ابد نامی که با توجه به ساختار فعلی که دارند برای آن‌ها انتخاب کرده‌ایم را زنده نگه نخواهند داشت. بنابراین آسوده خاطر باشید، دلیلی وجود ندارد که از جاذب بزرگ بترسیم.

نظر شما در مورد جاذب بزرگ چیست؟

منبع:

واکنش شما:
like
0
love
0
haha
0
wow
0
sad
0
angry
0

دیدگاه ها

0 دیدگاه

avatar

wpDiscuz

© تمامی حقوق برای وبسایت ویاتک محفوظ است. نقل مطالب سايت تنها با ذکر و لینک به منبع مجاز است.